Audiowonder

Project Audiowonder verzamelt informatie over obstakels die slechthorenden ervaren bij theater- of concertbezoek. Dit gaat onder meer via vragenlijsten en het organiseren van speciale concerten. Het doel is om voorzieningen te verbeteren, bewustwording te vergroten, actief bij te dragen aan evenementen, technische ontwikkelingen te initiëren en ondersteunen en informatie te geven aan slechthorenden, theaters en audiciens, en zo bij te dragen aan een toegankelijker cultuurbeleving voor slechthorenden.

Introductie

Muziek- en theaterbeleving is voor slechthorenden vaak verre van optimaal. De geluidskwaliteit door hun hoortoestel voldoet niet aan hun behoeften (Greasley, 2020)1, bestaande gehoorondersteuning is beperkt of ontbreekt en veel theaters en concertzalen kennen de Europese Toegankelijkheidswet (2025)2 onvoldoende. Hierdoor ontstaat sociale uitsluiting en neemt cultuurdeelname onder slechthorenden af, terwijl recente onderzoeken laten zien dat sociaal contact het aanmaken van nieuwe hersenverbindingen in de prefrontale cortex en de temporale kwab stimuleert (neurogenese) en bestaande verbindingen versterkt (Götz & Huttner, 2005)3.

Toch maken slechthorenden vaak mee wat bekend staat als fade-out: de geleidelijke verlating van de maatschappij door de mentale en sociale gevolgen van gehoorverlies. Dit kan zich op verschillende manieren uiten, bijvoorbeeld door gevoelens van eenzaamheid in gezelschap, langdurige somberheid, onzekerheid, schaamte omdat een gesprek niet goed te volgen is, minder zin in sociale activiteiten, stroeve of irritante gesprekken (Knudsen, 2010)4. Dit speelt rechtstreeks door in het bezoek van voorstellingen en concerten. Onderzoek toont aan dat bezoekers steeds minder vaak theaters en concertzalen bezoeken, omdat de drempel te hoog blijft en de ervaring teleurstelt.

Veel bezoekers zijn teleurgesteld omdat de benodigde voorzieningen ontbreken en omdat ze last hebben van achtergrondgeluid en onvoldoende ondersteuning bij kassa, horeca en balies. In foyers, restaurants, bars en bij balies kost het voeren van gesprekken voor en na een voorstelling, en tijdens pauzes, veel mentale inspanning en wordt het gespreksverloop al snel moeilijk. Dit onderstreept de urgentie van betere toegankelijkheid om audisme (discriminatie van mensen met gehoorverlies) te voorkomen. Daarbij raakt de situatie niet alleen bezoekers, maar ook de zaalexploitanten zelf, aangezien een groot aantal potentiële bezoekers buiten bereik blijft.

Slechthorenden vormen vaak een wat ouder, bescheiden en timide groep die niet snel hun rechten opeist. Bovendien is slechthorendheid een langzaam voortschrijdende aandoening, waardoor hun muziekperceptie nauwelijks vergeleken kan worden met hoe het vroeger klonk. Dit blijkt uit de vaak emotionele reacties tijdens experimenten waarbij muziek wordt aangepast aan hun hoorprofiel; het klinkt dan opeens weer zoals vroeger.

De oplossing ligt in een combinatie van techniek, ruimtelijke inrichting, goede service en heldere voorlichting. In de praktijk blijkt deze aanpak echter vaak onbekend, onvolledig of slecht uitvoerbaar te zijn, en worden beslissingen uitgesteld. Samengevat gaat het om ondersteuning in zowel het audio- als het non-audiodomein.

Bronnen

  1. Greasley, A., Crook, H., & Fulford, R. (2020). Music listening and hearing aids: Perspectives from audiologists and their patients. International Journal of Audiology, 59(9), 694–706.
  2. Vanaf 28 juni 2025 moeten aanbieders van producten en diensten binnen de Europese Unie voldoen aan de European Accessibility Act (EAA).
  3. Götz, M., & Huttner, W. B. (2005). The cell biology of neurogenesis. Nature Reviews Molecular Cell Biology, 6(10), 777–788.
  4. Knudsen, L. V., Öberg, M., Nielsen, C., Naylor, G., & Kramer, S. E. (2010). Factors influencing help seeking, hearing aid uptake, hearing aid use and satisfaction with hearing aids: A review of the literature. Trends in Amplification, 14(3), 127–154.